Inleiding
Toen we op 23 mei 1999 een inventarisatieronde maakten in de bossen van Essen-Horendonk i.v.m. het beheersplan dat Afdeling Noorderkempen mocht maken in opdracht van het gemeentebestuur van Essen, deden we een zeer interessante ontdekking.
Bij het verlaten van het bos hoorden we vrijwel onmiddellijk het typische gesjirp van krekels op een aanpalend stukje droge heide (Benegobos). Al vlug werd het duidelijk dat het hier ging om de in Vlaanderen zeer zeldzame Veldkrekel (Gryllus campestris). 

Deze robuste zwarte krekel bewoont zelfgemaakte holletjes op droge heideterreinen, stuifzanden en kapvlakten. In het voorjaar zingen de mannetjes op een soort podium voor hun holletje. Vroeger waren krekels op veel plaatsen in België en Nederland waar te nemen maar tegenwoordig is hun voorkomen beperkt tot enkele grote heideterreinen in Antwerpen, Limburg, de Veluwe en Noord-Brabant. 

Beschrijving De Veldkrekel is een forse zwarte tot zwartbruine krekel. De voorvleugel is lichter van kleur, met aan de basis meestal een brede gele vlek. Deze valt vooral bij de mannetjes zeer goed op. De korte vleugels reiken tot aan de achterknie. De legboor van het vrouwtje is lang en slank, met een iets verdikte top.

Veldkrekel, zanger van de heide

Levenscyclus
De cyclus is éénjarig. Het vrouwtje legt de in totaal ca 200 eitjes in groepen van 20 tot 40 in de grond. De eieren ontwikkelen binnen enkele weken. Het aantal nymfale stadia varieert van 10 tot 12. De jongste nymfen leven vrij tussen de vegetatie, waarbij ze vooral gedurende de eerste drie stadia op open plekken in groepen bij elkaar zitten. Vanaf het zesde stadium graven ze met hun kaken een holletje of openen ze oude ingangen. De nymfen verhuizen regelmatig, waarschijnlijk na elke vervelling om meer ruimte voor de groei te hebben. Ze overwinteren in het 9de of 10de stadium in een holletje dat in oktober-novenber wordt afgesloten.
Eind maart verschijnen ze terug; grazend of zonnend voor hun holletje waar te nemen. De laatste vervellingen vinden plaats in april-mei. De maximale levensduur van de imago’s wordt geschat op 80 tot 100 dagen.
Volwassen dieren worden waargenomen in mei, juni en juli.

Biotoop De Veldkrekel is een bewoner van zelfgemaakte holletjes die we vinden in het stuifzand, de heideterreinen of in de kapvlakten. De ideale biotoop kan omschreven worden als een korte, grazige begroeiing met veel graspollen en een kale (20-30%) bodem. De holletjes, die vaak op het zuidoosten gericht zijn, kunnen we vinden onder meer aan de voet van een graspol. De plek voor de ingang wordt kort afgegraasd, waardoor er een soort podium ontstaat waar wordt gezond en "gezongen" Levenswijze Het zijn bodembewoners die binnen hun biotoop blijven en, omdat ze van zonneschijn houden, overdag actief zijn.  Zang De vrouwtjes zingen niet, maar de mannetjes kunnen van de ochtend tot diep in de nacht roepen om vrouwtjes en andere mannetjes aan te trekken, waarbij ze ook nog eens vaak van holletje verwisselen. Voedsel De Veldkrekel is een omnivoor. Het dieet bestaat uit stengels, bladeren en bloeiwijzen van grassen, maar ook dode en levende Struikhei, Schapezuring en allerlei dode dieren worden verorberd.

Veldkrekel op een blad

Verspreiding

Voorkomen in België
De Veldkrekel wordt voor het eerst gesignaleerd door Wesemael in 1838. Tot zowat eind jaren ‘50 werd ze plaatselijk in bijna het hele land aangetroffen, met uitzondering van West-Vlaanderen en Henegouwen. Sedertdien is het aantal vondsten sterk afgenomen.
Diezelfde trend merken we als we de verspreiding in Nederland bekijken.
De achteruitgang is merkbaar in heel Noordwest-Europa.

Kaart gepubliceerd met toestemming van “Saltabel-databank Instituut voor Natuurbehoud”

De Veldkrekel in onze streek
We hebben in de literatuur gegevens kunnen vinden van een vondst in 1973 uit Brasschaat.
Uit eigen waarnemingen hebben we een 6-tal exemplaren die we in 1998 zingend aantroffen op heideveldjes op het Klein Schietveld (Brasschaat) en in mei 1999 een 10-tal exemplaren in de Horendonkse Bossen (Essen). Deze dieren hebben zich waarschijnlijk heel recentelijk gevestigd in deze omgeving gezien er geen meldingen bekend zijn van de afgelopen jaren (de Horendonkse Bossen behoren toch tot één van de best geïnventariseerde gebieden in de gemeente Essen!!).
Ook in 2000 en 2001 werden meerdere exemplaren opgemerkt. 

In 2000 werd zelfs een exemplaar gevonden op een nieuwe locatie; nl. op de oever van een recent uitgegraven weideplas (het “Zandven”, even ten zuiden van het Benegobos) een 100-tal meter verwijderd van de 1^ste vindplaats. Ook op de voormalige stortplaats werden zowel in 2000 als in 2001 zingende exemplaren waargenomen.
Opmerkelijk is wel dat we zowel op de Kalmthoutse Heide als de Withoevense Heide nog geen Veldkrekels hebben waargenomen. Werden ze tot nu toe over het hoofd gezien of komen ze er gewoon niet (meer) voor.
Onderzoek moet dit nog uitwijzen. 

Het oorspronkelijke biotoop in Essen bestaat uit een gebied begroeid met Struikhei (Calluna vulgaris), Rood zwenkgras (Festuca rubra), Pijpestro (Molinea caerulea), Schapezuring (Rumex acetosella) en Liggend walstro (Galium saxatile) en heel wat kale plekken daar tussen. De holletjes bevinden zich meestal met de opening naar het zuiden of zuidoosten.
We merken wel dat vooral in het jaar 2001, de oppervlakte Pijpestro toenam, ten koste van de open plekken. Wat deze evolutie als gevolg heeft voor de populatie Veldkrekel, zullen we de volgende jaren moeten onderzoeken. 

Beheer
Voor het beheer is het belangrijk te weten dat de populaties behouden kunnen worden door het leefgebied niet te versnipperen en de aansluitende grazige en met heide begroeide terreinen met elkaar in verbinding te laten, gezien de beperkte mobiliteit van de krekel. 

Geraadpleegde literatuur:

• Kleukers, R.M.J. et al, 1997, De Sprinkhanen en Krekels van Nederland (Orthoptera) - Nederlandse fauna deel 1, Nationaal    Historisch Museum, KNNV-Uitgeverij & EIS-Nederland, Leiden, 416 blzn, 16 platen

• Devriese, H., 1988, Voorlopige verspreidingsatlas van de Sprinkhanen en Krekels van België, KBIN, Brussel

• Bellmann, H., 1985, A field guide to the Grasshoppers en Crickets of Britain and Northern Europe, Collins, London, 

Voor inlichtingen, waarnemingen of andere gegevens mail naar insecten@noorderkempen.be 

Joris Pinseel