Wildernis of Nachtegalenbos Wanneer de mens een stuk grond braak laat liggen, daar jaren niets aan doet, dan krijgt de natuur de kans om zelf aan te slag te gaan. Er ontstaat dan een 'natuurlijke' vegetatie. Afhankelijk van de fysische omstandigheden zullen bepaalde planten er meer voorkomen dan andere. Ook de factor tijd is van belang voor het vestigen van plantensoorten. Zo'n spontaan ontwikkeld 'natuurlijk' stukje vegetatie valt meestal niet op, omdat niemand er aandacht aan schenkt. Als men er al iets over zegt dan spreekt men van het stukje 'wildernis'. In Essen ligt er zo'n stukje 'wildernis' naast het viaduct op het zuidelijke deel van NMBS-site. Hoe dit stukje 'natuur' ontstaan is en wat de waarde ervan is lees je hieronder.

Historiek
In de vorige eeuw was het rangeerstation van de NMBS een drukte van jewelste.
Er werden wagons gerangeerd, locomotieven draaiden op de keerdriehoek en sloegen water en kolen in. Ter hoogte van de Quarantainestallen werden dieren gelost en geladen. Op deze site stonden veel gebouwen: een locomotiefdepot, een wagonloods, slaapzalen, een watertoren en een douaneloods om er maar enkele te noemen. Voor natuur was in die tijd geen plaats.

Sinds het einde van de jaren '60 van de vorige eeuw, is de activiteitsgraad gedaald. De meeste gebouwen, op de douaneloods na, werden gesloopt. De keerdriehoek waar stoomlocomotieven draaiden en kolen en water insloegen werden samen met de rails die naar de douaneloods leidden in 1993 ontmanteld. De greep van de natuur werd vanaf de jaren '80 groter en groter.

Pioniersvegetatie Als pioniers vestigden zich eerst berk, boswilg, vlier en bramen. Op de nattere plekken vinden we els. Ter hoogte van de verlaten spoorwegbeddingen voelen planten zoals slangekruid, vlinderstruik, koningskaars en zwarte toorts zich heel erg thuis. De kiezels van de beddingen zorgen voor een iets drogere, zomers warmere en mineraalrijkere omgeving. Nu we zo'n 30 jaar verder zijn, kunnen we spreken van een pioniersvegetatie die in de overgangsfase verkeert naar jong bos. Deze fase is het sterkst ontwikkeld in het gedeelte nabij Hemelrijk en viaduct. Diverse eiken staan klaar om de taak van de berk over te nemen. Verder zijn er al een aantal typische bosplanten aanwezig zoals klimop, bosrank, mannetjesvaren en kamperfoelie. De geleidelijke ontwikkeling door de natuur heeft ervoor gezorgd dat er in dit bosje een kruidlaag, struiklaag en boomlaag ontstonden, wat het bos een ander uitzicht geeft dan bijvoorbeeld de Wildertse Duintjes. Omdat we het zo niet kennen heten we het al snel een wildernis.

Waarde
De waarde van dit jonge bos is op verschillende manieren uit te drukken.
- Waarde voor vogels en insecten: het bos is een belangrijke (overnachtings)plaats voor vogels. Daarnaast wordt het bosje ook gebruikt als groene stapsteen tussen bv. de bossen van landgoed De Belder en het Statieboske. Volgende soorten zijn reeds gesignaleerd: spotvogel, braamsluiper, geelgors, gekraagde roodstaart, boomklever, glanskop, fluiter enz. In de toekomst zou het zelfs een thuishaven kunnen zijn voor de nachtegaal.
- Belevingswaarde : voor de mens heeft het bosje vanaf het Hemelrijk een zekere belevingswaarde als kijkgroen. Deze waarde zou groter kunnen worden als de mens ook toegang zou krijgen tot het bosperceel.
- Financiële waarde: in geld is de waarde van dit bosje moeilijk uit te drukken. Je zou eventueel de compensatiewaarde van het bosje kunnen berekenen, mocht je tot kappen overgaan. Gezien het hier om een bosje gaat met inheemse planten betekent dit een compensatievergoeding van 4 €/m2. Het bosje is ruw geschat 1,6 ha groot, met een korte berekening weet je wat de compensatiewaarde is.

Toekomst
Het jonge bos heeft de potentie in zich om uit te groeien tot een volwaardig inheems bos.
Afhankelijk van de functie die men het bos wil geven, zou de mens er een aantal ingrepen in kunnen doen. De ingreep staat evenredig tot de aantasting van de natuurwaarden. Met beperkte ingrepen zou er al een wandelbos van de maken zijn. Wil men verder gaan en de druk vergroten kan men overgaan tot recreatiebos/speelbos. Is een park het doel dan zullen de natuurwaarden sterk moeten inleveren.
Maar zelfs deze laatste optie is nog steeds beter dan het bosje rooien.
Op een klap zou een ontwikkeling van 30 jaar plots worden afgebroken.
En, we zullen nooit te weten komen hoe de nachtegaal klinkt vanuit het nachtegalenbos.