Thijsse schrijft:
"Een troep mussen heeft na een rijke maaltijd niets anders meer te doen dan in het zonnetje te zitten. Eén zegt er "tsjilp", een ander zegt ook wat en het duurt niet lang of het hele gezelschap is aan het woord!"

De mussen zijn waarschijnlijk wel de meest bekende vogels. Wij zien ze zo vaak dat we er niet bij stilstaan hoe mooi ze in feite zijn. Ze hebben allerlei warme, licht- en donkerbruine kleuren en geen twee vogels zijn hetzelfde. Aan de kleine, witte veertjes kan je ieder individu herkennen, want die veertjes verschillen bij elk exemplaar.

Zij volgen de mensen overal en de mens op zijn beurt is zo verknocht aan die tjilpende, lawaai makende en rusteloze vogeltjes dat hij ze ook meeneemt op zijn reizen naar verre landen en vreemde continenten.
Enkele paartjes werden in 1850 en 1851 in New York en Boston losgelaten en in 1888 bewoonden ze al bijna heel Noord-Amerika.
In Australië werden de eerste mussen ingevoerd tussen 1863 en 1872 en tegenwoordig zijn er niet veel streken meer in de wereld waar ze niet voorkomen.
Er is zelfs een kolonie mussen geweest die in een mijn in Yorkshire onder de grond leefde. De diertjes leefden van de etensresten van de mijnwerkers. 

Toch wel eigenaardig dat we ze aantreffen in de hele wereld, als je weet dat de huismussen in feite echte “huismussen” zijn: ze verblijven hun hele leven in een straal van enkele honderden meters van hun woonplaats. Men heeft waargenomen dat hele kolonies stadsmussen gedurende de tijd dat het graan rijp is, op vakantie gaan naar de boerenbuiten.
In feite is de mus een alleseter. Op het platteland voedt hij zich met graan, zaden, knoppen van bomen, fruit, insecten en larven.
De mussen in de stad zoeken hun voedsel in etensresten van de mensen.

Vroeger zochten ze naar zaadjes in paardenvijgen, maar aangezien de paarden uit het stadsbeeld zijn verdwenen hebben de mussen zich aangepast aan het veranderd stadszicht en zoeken ze nu naar zaden en etensresten in hondenpoep! Dit maar om aan te tonen dat mussen zeer flexibel en veranderingsbereid zijn. 

De jongen hebben echter wel dierlijk voedsel nodig. De pas uitgekomen nakomelingen worden eerst gevoed met insecten uit de krop (die klein zijn gemaakt) en later, als ze wat groter zijn, met hele insecten uit de snavel.

Voor er echter jongen zijn moet er worden gepaard.
Vooraleer het mannetje echt nog maar aan paren of baltsen mag beginnen te denken, moet hij zorgen dat zijn toekomstige een deftige woning heeft om in te trekken. Woningen die gemakkelijk toegankelijk zijn (zoals de onderste rij dakpannen, richels van gebouwen, ...) zijn favoriet bij de vrouwtjes, want tenslotte zullen zij het nest bewonen. 

Het nest is een wat rommelige verzameling van stro, plantenstengels, stukjes stof en veertjes. Huismussen die in bomen wonen bouwen hun nesten heel anders. Bij hen zijn het stevige, koepelvormige bouwsels met een zij-ingang, op een veilige afstand boven de grond.

Hoe dan ook, het mannetje moet een nest kunnen aanbieden want anders komt het niet tot paarvorming. In grote, dichte kolonies zijn er heel wat mannetjes, die bij gebrek aan een geschikte nestelplaats, op hun honger blijven zitten. Daarom ook moet het mannetje alert zijn bij het bewaken van de nestplaats, want als hij een paar uur de deur uit is, wordt zijn woning gekraakt door een nestloze buurman.

Vanaf februari kan je het baltsen bij de mussen opmerken.
Het mannetje laat zijn vleugels hangen en richt zijn staart heel hoog op, bijna loodrecht naar boven. Terwijl hij luid tjilpt nadert hij in die houding het wijfje. Als het wijfje niet bereid is tot paren, neemt ze een dreighouding aan, tjilpt even luid terug en pikt naar het mannetje. Andere mannetjes in de buurt horen dit kabaal, weten dat de potentiële minnaar wordt afgewezen en komen ook hun kans wagen. Zo kan het gebeuren dat er wel een tiental mannetjes staan te baltsen rond dat ene wijfje. Deze ziet al die hoog opgerichte staarten niet erg meer zitten en gaat er als de bliksem vandoor. 

Vindt het wijfje dat het baltsende mannetje haar wel aanstaat, dan inspecteert ze de aangeboden nestruimte en als die haar bevalt geeft ze zich over aan de paringsdrift van manlief. Op dat ogenblik begint een duurzaam huwelijk, want paartjes blijven elkaar levenslang trouw. Alleen als de partner wegvalt (door de kat of door een auto bijvoorbeeld) wordt de open plaats direct ingenomen door een ander exemplaar. 

Binnen het huwelijk gaat het er wel nogal hevig aan toe, want ze paren voortdurend en op alle plaatsen. Het koppel is zelfs min of meer exhibitionistisch ingesteld, want zij copuleren het liefst op goed zichtbare plaatsen, in de dakgoot of midden op straat en bovendien tientallen malen achtereen.

In het huwelijksleven draagt het vrouwtje de broek: zij heeft het voor het zeggen en wanneer manlief zijn echtelijke plichten heeft vervuld mag hij buiten gaan slapen. Mussen staan bekend als langslapers: binnen de vogelsoorten in de buurt gaan zij het vroegst naar bed en zij staan als laatste op.

Het vrouwtje slaapt op het nest in afwachting van de eieren en de jongen.
Afhankelijk van het voedselaanbod worden kort na elkaar jaarlijks, van midden april tot begin augustus, 2 tot 4 legsels van 4 tot 6 eieren grootgebracht. Zij variëren in kleur van wit tot grijsachtig wit met spikkels die dan weer variëren van roodbruin tot grijsbruin.
Zowel papa als mama broeden om beurt gedurende een 14-tal dagen.
De jongen verlaten het nest na ongeveer 15 tot 17 dagen.
De pasgeborenen maken echter niet veel kans om te overleven. Slechts de helft wordt sterk genoeg om uit te vliegen en nog eens de helft daarvan leeft amper enkele maanden en valt dan ten prooi aan een predator.

Heb je nog niet opgemerkt dat op de grond onder de dakpannen, waar mussen nestelen, geregeld een mussenlijkje te vinden is?
Het is dan ook niet te verwonderen dat de mussen zo in de weer zijn om te zorgen voor een nageslacht.
Zelfs uitgevlogen jongen komen nog om voedsel bedelen. Zij komen dan voor hun papa staan, want mama is al weer bezig met een nieuw legsel, drukken zich tegen de grond en laten hun vleugels trillen. Verleid door zoveel hulpeloosheid laat papa zich dan verleiden tot voederen. 

In de zomer houden de mussen ervan om gezamenlijk een bad te nemen. Elk plasje water, hoe klein ook, is hiervoor geschikt. Ogenblikkelijk na het gewone bad nemen ze dan een stofbad en dat is voor hen blijkbaar het summum van genot. 

Huismussen zijn zeer sociaal en leven het hele jaar door in kleine zwermen. Ze zijn ook zeer babbelziek en hun getjilp klinkt de hele dag door.
In het najaar sluiten zij zich aaneen en vormen grote zwermen. Zij vermengen zich soms met groepen vinkensoorten om voedsel te zoeken. Daarom deelde men vroeger de mussen ook in bij de vinken, maar tegenwoordig vormen ze een aparte familie binnen de zangvogels: de Passeridae. 

Als er al eens ruzie is binnen de kolonie, dan gaat het meestal om voedsel of om een wijfje. Eigenaardig dat er nooit ruzies voorkomen tussen mannetjes en vrouwtjes, maar steeds tussen vrouwtjes onderling of tussen mannetjes onder elkaar. Het draait nogal dikwijls om een vrouwtje, want in een mussenkolonie is er permanent een teveel aan mannetjes.
Door voortdurend getjilp geven de dominante mannetjes hun plaats aan in de rangorde van de kolonie en wie niet van zijn paretten maakt telt niet mee in de hiërarchie.
Zou het kunnen dat sommige van onze politici het mussenleven hebben bestudeerd? 

Doordat de mussen zo veelvuldig voorkomen is het ook niet verwonderlijk dat er over hen allerlei verhalen de ronde doen.
Waar het winterkoninkje en de roodborst hoog in aanzien stonden, hadden de mussen een kwalijke reputatie.

De mus deed, in tegenstelling tot de roodborst, geen enkele moeite om de stervende Christus te helpen. Integendeel, hij maakte het de gekruisigde zelfs lastig. Voor dit gedrag werd hij gestraft. Binnenin zijn lichaam groeiden zijn poten aan elkaar vast en hij kon niet meer stappen, maar moest voortaan huppen als een zakkenloper om zich op de grond te verplaatsen. Let maar eens op: mussen stappen nooit maar huppen altijd.
Onze voorouders merkten ook de ongebreidelde geslachtsdrift op. Joost van den Vondel (1587-1679) schreef daarom afkeurend over de “hete en geile mussen” en vadertje Cats (Jacob Cats 1577-1660) vermeldde als oorzaak van hun korte leven het feit dat ze zonder onderbreking paarden. Nozeman vertelde ook over de hitsige mussen en verklaarde dat een vriend van hem gezien had dat een mussenmannetje zijn wijfje binnen het uur twintigmaal “bekende”.
Het eten van mussen stond dan ook alom bekend als een afdoend afrodisiacum, een pepmiddel om het liefdesleven te stimuleren. Men drukte het als volgt uit: “Mussen helpen een verzwakt man te paard”. 

Het nageslacht van de mussen werd op sommige ogenblikken zo omvangrijk dat er gevaar bestond voor de graanoogst.
In de 18de eeuw werden op sommige plaatsen in Europa de boeren verplicht om een vastgesteld aantal mussenkoppen in te leveren om een plaag te voorkomen.

Men had niet graag mussen onder de dakpannen, want, in een huis waar de zwaluwen nestelden zou de welvaart toenemen, maar in een huis waar mussen hun nesten bouwden zou het niet goed gaan met de bewoners.

Bert Meynen