|
Natuurpunt kocht in het eerste kwartaal
van 2010 het Stappersven op de Kalmthoutse Heide aan. Op woensdagmiddag 25
mei, werd een brand ontdekt in de Kalmthoutse Heide ter hoogte van de Putse
Moer. De brand heeft zich ontwikkeld tot een felle heidebrand die
ongeveer 600 ha natuurgebied in de as legde. Ook een deel van het
Stappersven ontsnapte niet aan de vlammenzee. Ongeveer 40 ha van de 362 ha
beheerd door Natuurpunt werd aangetast. De droge en natte heide en ten
westen en noordwesten van het grote Stappersven alsook een deel van de
bossen brandden. Daarbij werd het leefgebied van Gladde slang sterk
aangetast. De kleine duinvalleitjes waar ondermeer Boomleeuwerik en
Nachtzwaluw nog broeden werden gespaard.
Vooral locaties met een vervilte kruidlaag
brandde fel. Wanneer Pijpenstrootje-vegetaties of heide ongemoeid worden
gelaten, gaan niet alleen bomen zoals Ruwe berk of Grove den kiemen, maar
zal strooisel snel opstapelen, oude heideplanten blijven dood achter. Op die
manier ontstaat een perfecte voedingsbron voor branden Het is daarom
belangrijk om meer schrale locaties op heideterreinen goed te beheren. Niet
alleen zijn ze van levensbelang voor tal van typische heidesoorten, maar
bieden ook weerwerk bij heidebrand.
In ieder geval, de kale brandvlakte zal
binnenkort plaatsmaken voor een groene pijpenstro-weide. Een goede nazorg
zal essentieel zijn om de heide in al haar facetten te herstellen. Een
combinatie van overdachte begrazing en plaggen kan vrij snel tot mooie
resultaten leiden. Daarnaast is het aangewezen een goed protocol ‘nazorg
heidebrand’ alsook een programma brandpreventie uit te werken en dit voor
alle heidegebieden verplicht te maken. Natuurpunt hoopt hiertoe op een
vlotte samenwerking en overleg met het Agentschap voor Natuur en Bos en
vanuit de overheid op een passende ondersteuning voor het herstel van de
zeldzame habitats en voor een goede opvolging.
Monitoring na de
heidebrand
De heidebrand is een opportuniteit voor
onderzoek; boeiend om in de toekomst te volgen en te leren wat
beheermaatregelen kunnen / zullen realiseren. Cultuurhistorisch diende
branden om de heide te verrijken alvorens te oogsten via begrazing of een
andere beheervorm zoals plaggen.
Op 28/05/2011 bracht HYLA, de reptielenwerkgroep van Natuurpunt, een bezoek
aan het Stappersven. De verbrande heide werden afgespeurd naar slachtoffers
en overlevenden. Vooral voor Gladde slang kunnen de gevolgen desastreus
zijn. De Gladde slang staat op de Vlaamse Rode lijst geklasseerd als
kwetsbaar en het is bovendien een Europees beschermde soort. Ze wordt in
Vlaanderen enkel gesignaleerd in de provincies Antwerpen en Limburg.
Historische waarnemingen van deze ongevaarlijke slang zijn ook bekend rond
Weelde en in Vlaams-Brabant maar door het verbossen van heidegebieden is de
soort er verdwenen. Op enkele schaarse waarnemingen in Mol na, herbergt de
Kalmthoutse heide de belangrijkste populatie. Op de Kalmthoutse heide leeft
ze verspreid maar de meeste dieren worden gesignaleerd in en rond de
Keetheuvel. Jammer genoeg bleef ook deze locatie niet gespaard van de brand
en zullen wellicht een groot aantal dieren gedood zijn door de vlammenzee.
Naast de aanwezigheid van tal van dode reptielen en amfibieën, resulteerde
de reddingsactie van HYLA in zes rondkruipende Gladde slangen en een tweetal
Levendbarende hagedissen. De dieren werden gevangen en in een van de brand
gespaard heidevegetatie rond het Stapperven terug uitgezet. Daar waar de
brand hevig woedde zijn de omstandigheden zeer ongeschikt wegens de lage
mate van beschutting en dus verhoogde predatiekans maar ook omwille van het
zeer beperkte voedselaanbod.
Voor groepen zoals dagvlinders en libellen
is het afwachten. Vroeg-vliegende soorten zoals de zeldzame Maanwaterjuffer
of Venwitsnuitlibel zetten mogelijk al eitjes af in de zure venwaters
waardoor de gevolgen nog te overzien zijn. Op 31/05/2011 meldde het
beheerteam alvast verschillende exemplaren Viervlek en Watersnuffel.
Typische dagvlinders van de heide zoals Heivlinder en Heideblauwtje
verkeerden tijdens de brand nog in een larvaal of popstadium. Voor hen is de
geleden schade waarschijnlijk heel wat groter. Ook voor grondactieve
ongewervelden zoals spinnen en loopkevers zal pas op termijn blijken of ze
hun weg naar de Kalmthoutse Heide terugvinden. Tijdens het terreinbezoek
werden althans verschillende Trommel- en Graswolfspinnen gezien die zeer
actief aan en op de verbrande pollen van Pijpestrootje rondkropen. Ook waren
sommige delen van de zwartgeblakerde heide bedekt met spinrag, afkomstig van
wind-verbreide kleine spinnen.
Kevin Lambeets
Natuurpunt, Dienst Natuurbeheer
e-mail:
kevin.lambeets@natuurpunt.be
Fig. 1: Grote rookpluimen op 25/05/2011 omstreeks 15h, gezien vanop De Nol.
© Kevin Lambeets
Fig. 2: (a) De heide ten
westen van het Stappersven op 31/05/2011. (b) Enkele lokaliteiten werden
gespaard door de vlammenzee. hopelijk doen deze dienst als bron voor
herkolonisatie. Hiervoor is echter voorafgaand herstel van de verbrande
heide noodzakelijk. © Kevin Lambeets
(a) 
(b) 
Fig. 3: (a) Restanten van
een Gladde slang, Rugstreeppad en kikker, verteerd door de heidebrand. (b)
Een adult mannetje Gladde slang aangetroffen aan de randzone van Stappersven
na de brand. © Igor Vandamme
(a)
(b) 
|